Energielabel voor monumenten: wat sinds 29 mei 2026 geldt

Wat is er veranderd aan de energielabelplicht voor monumenten?

Monumenten waren tot voor kort uitgezonderd van de energielabelplicht. Die uitzondering bestond omdat het label was ontworpen voor woningen waar je de schil van kunt isoleren, en dat is nu net wat bij een monument niet zomaar mag.

Die vrijstelling is vervallen door de invoering van nieuwe Europese regels uit de EPBD IV-richtlijn. Sinds 29 mei 2026 heeft een monument dus net zo goed een geldig energielabel nodig op het moment dat het verkocht of verhuurd wordt, of als een huurcontract wordt verlengd. Ontbreekt dat label op zo'n moment, dan riskeert de eigenaar een boete of dwangsom.

Belangrijk om vast te stellen: het gaat om een labelplicht, niet om een prestatie-eis. De wet schrijft niet voor dat je monument een bepaald label móét halen. Hij schrijft voor dat er een label moet zíjn, zodat een koper of huurder weet waar hij aan toe is.

Waarom dit in Limburg meer panden raakt dan je zou denken

Zuid-Limburg heeft een woningvoorraad die er anders uitziet dan het Nederlandse gemiddelde. Ralf Vankan van V&H Vastgoed in Sittard beschrijft die in aflevering 6 als "heuvelachtige, veel monumentale panden, stadsboerderijen, stadswoningen" — het soort bezit dat in de rest van het land veel schaarser is.

Daar komt bij dat de monumentenstatus niet alleen bij rijksmonumenten zit. Gemeentelijke monumenten vallen er net zo goed onder, en veel eigenaren weten niet dat hun pand die status heeft. Wie twijfelt, kan dat nakijken in het monumentenregister van de gemeente of het Rijk.

De verwachting binnen de branche is dat de labelplicht het aanbod van monumenten op de markt vergroot, juist omdat verduurzamen bij dit type pand lastig en kostbaar is. Dat is voor kopers eerder goed nieuws dan slecht: er komt beweging in een segment dat normaal gesproken weinig doorstroming kent.

Mag je een monument verduurzamen?

Bij een monument geldt dat wijzigingen aan monumentale onderdelen vergunningplichtig zijn. Isolerend glas in historische kozijnen, gevelisolatie, zonnepanelen op een zichtbaar dakvlak: dat zijn stuk voor stuk ingrepen waarover de gemeente meebeslist, vaak met advies van de monumentencommissie.

Dat maakt het niet onmogelijk, wel trager en preciezer. Er is de afgelopen jaren veel ontwikkeld op het vlak van maatregelen die reversibel zijn of aan het zicht onttrokken: vloer- en dakisolatie aan de binnenzijde, achterzetbeglazing, kierdichting, een efficiëntere installatie. Dat zijn ook precies de maatregelen die een label kunnen verbeteren zonder dat er iets aan het beschermde beeld verandert.

Aflevering 10 laat zien dat de uitkomst kan verrassen. Eric Horsmans van Aelmans Woningmakelaars in Voerendaal beschrijft een Limburgse carréboerderij die door de eigenaar consequent is verduurzaamd — nieuw dak, zonnepanelen, warmtepomp — en die daardoor op een A++++-label uitkwam. "Meestal kom je dan in zo'n pand en dan zit je met een G-label of hele hoge energiekosten", zegt hij. Het kan dus wel; het vraagt alleen een eigenaar die er jaren in investeert.

Wat doet het energielabel met de verkoopprijs?

Het energielabel is de afgelopen jaren van een papieren verplichting veranderd in een prijsbepalende factor, omdat het meeweegt in wat een koper kan lenen. Een beter label vergroot de leencapaciteit, en daarmee de groep kopers die je woning überhaupt kan financieren.

Dat effect is groot genoeg om zichtbaar te worden in de verkoopopbrengst. Stefan Stijns van Boek & Offermans Makelaars in Maastricht vertelt in aflevering 1 over een woning waar nog een oud E-label op zat, terwijl de eigenaar in de tussentijd het dak had geïsoleerd, een HR-ketel had geplaatst en HR-beglazing had laten zetten — zonder het label te laten vernieuwen. "Die twee- of driehonderd euro wat je dat kost om dat label te verbeteren, dat gaat jou duizenden euro's extra geld opleveren", was zijn advies. Het verkoopresultaat was daarna aantoonbaar beter.

Voor een monument is dat advies extra relevant. Heb je de afgelopen jaren geïnvesteerd in maatregelen die wél mochten, en heb je het label daarna nooit laten opmaken of actualiseren, dan verkoop je nu onder je eigen prestatie.

Wat je nu concreet kunt doen

Ga eerst na of je pand daadwerkelijk een monumentenstatus heeft en welke: rijk, provincie of gemeente. Dat bepaalt bij wie je moet zijn voor een vergunning.

Laat vervolgens een energielabel opmaken door een gecertificeerd adviseur, ook als je voorlopig niet van plan bent te verkopen. Het label is tien jaar geldig, en je wilt het niet moeten regelen op het moment dat er net een koper klaarstaat.

En laat het label opnieuw opmaken als je sindsdien verduurzaamd heeft. Een oud label dat de huidige staat niet weergeeft, kost je bij verkoop meer dan de paar honderd euro die een nieuwe opname kost.

Ja, veel complexer. Er komt steeds wat bij. Er gaat niks van af.